Xidmət haqqında

Neft və qaz sənayesi — ümumi məlumat

Azərbaycan neft sənayesinin yarandığı və təşəkkül tapdığı məkanlardan biridir. Tarixi sənədlərə görə, neftin ticarət vasitəsi kimi istifadəsi eramızın III əsrindən məlumdur. Tarix boyu Azərbaycan, xüsusilə Abşeron yarımadası neft yataqlarına görə «yanar torpaqlar» ilə məşhur olub.

Bakının neft ehtiyatları Sovet dövründə də həll edici rol oynayıb. İkinci Dünya müharibəsi illərində SSRİ-nin ümumi neft hasilatının 70 faizindən çoxu Bakıda istehsal edilib.

Müstəqillikdən sonra neft hasilatı müvəqqəti azalsa da, zəngin ehtiyatlar xarici investorları cəlb edib. 1994-cü ildə Azəri-Çıraq-Günəşli yatağı üzrə Hasilatın Pay Bölgüsü (PSA) sazişi ilə iri həcmdə neft istehsalı başlayıb; bu tarixdən etibarən 30-dan çox PSA imzalanıb.

1994-cü ildə neft hasilatı təxminən 9,5 milyon ton idisə, 2010-cu ildə rekord səviyyə — 50,8 milyon tona çatıb. Son illərdə hasilat 2017–2018 göstəricilərinə əsasən təxminən 38 milyon tona enib.

1994-cü ildə qaz hasilatı təxminən 6,4 milyard kub metr idisə, Şahdəniz 1 və 2, Ümid və Abşeron yataqlarının kəşfindən sonra 2010-cu ildə 26,3 milyard kub metr, 2017-ci ildə 28,6 milyard kub metr, 2018-ci ildə isə 30,5 milyard kub metrə çatıb. Bakı–Tbilisi–Ceyhan, Cənub Qaz Dəhlizi, TAP, TANAP kimi layihələr Azərbaycan qazının xarici bazarlara daşınmasında əsas beynəlxalq infrastrukturdur.

2000-ci ildə Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə arasında təbii qazın qəbulu, daşınması və çatdırılması şərtlərini tənzimləyən Bakı–Tbilisi–Ceyhan Hökümətlərarası Sazişi, 2002-ci ildə isə Cənub Qaz Dəhlizi Hökümətlərarası Sazişi imzalanıb.

Neft və qaz sənayesinin hüquqi tənzimlənməsi

Azərbaycanda neft sənayesinin tənzimlənməsi həm yerli qanunvericilik, həm də beynəlxalq sazişlər əsasında həyata keçirilir. Yerli qanunvericilik beynəlxalq müqavilələrdə nəzərdə tutulmuş hədlər çərçivəsində tətbiq olunur; dövlət tərəfindən imzalanmış beynəlxalq müqavilələr və sazişlər ziddiyyət olduqda yerli qanunlardan üstün tutula bilər.

Konstitusiyaya görə təbii sərvətlər fiziki və ya hüquqi şəxslərin hüquq və mənafelərinə xələl gətirmədən Azərbaycan Respublikasına məxsusdur. Bu sahədə əsas qanunvericilik aktları «Yerin təki haqqında», «Energetika haqqında» və «Enerji resurslarından istifadə haqqında» qanunlardır.

«Yerin təki haqqında» qanun yerin təkinin Azərbaycan Respublikasına mənsub olduğunu müəyyən edir. Yerin təki yer qabığının müəyyən dərinliklərindəki süxurlar, mineral-xammal ehtiyatları, enerji daşıyıcıları (neft, qaz və s.), təbii və süni boşluqlar, geoloji və texnogen törəmələri əhatə edir.

Yerin təkindən istifadə hüququ geoloji öyrənmə, neft-qaz yataqlarının istifadəsi və hasilatı, boru kəmərləri ilə emal və nəqli üzrə icazələri tənzimləyir. Faydalı qazıntıların çıxarılması üçün icazələr 25 il, geoloji öyrənməni də əhatə etdikdə 30 il müddətinə verilir. Əməliyyatlar ölkə təhlükəsizliyinə, insan həyatına və ətraf mühitə təhlükə yaradarsa qismən və ya tam qadağan edilə bilər.

İstifadə hüququ müsabiqə, hərrac və birbaşa danışıqlar əsasında verilir. Prezident tərəfindən istifadə qaydaları, müsabiqələr, rüsumlar, ekspert rəyləri və digər prosessual məsələlər barədə qaydalar təsdiq olunub.

2009-cu ildə İxrac yönümlü Neft-Qaz Əməliyyatları üzrə Xüsusi İqtisadi Rejim haqqında Qanun qəbul edilib (ilk 15 illik müddət). İxrac yönümlü neft-qaz əməliyyatı dedikdə Azərbaycan ərazilərindən və Xəzər dənizinin ərazi sularından kənarda aparılan əməliyyatlar, əlaqəli işlər, xidmətlər və malların Azərbaycanda tədarükü nəzərdə tutulur. Qanun məhsul bölgüsü sazişləri ilə tənzimlənən yataqlara şamil edilmir; vergitutma, gömrük, valyuta və işçi qüvvəsi üzrə xüsusi rejim təmin edir (məsələn, əhatə olunan podratçı və subpodratçılar üçün 5% mənfəət vergisi, müvafiq arayış olduqda gömrük rüsumları və idxal ƏDV-dən azadlıq).

Hasilatın Pay Bölgüsü sazişləri (PSA)

Xarici neft şirkətlərinin əksəriyyəti Azərbaycanda yerli aktlarla yanaşı PSA adlanan xüsusi beynəlxalq müqavilələrə əsasən fəaliyyət göstərir. İlk PSA 1994-cü ildə imzalanıb; sonradan quru və dəniz ərazilərindəki müxtəlif yataqlar üzrə çoxsaylı PSA bağlanıb.

14 sentyabr 2017-ci ildə Azəri-Çıraq-Günəşli PSA yenilənib: müddət 2050-ci ilə qədər uzadılıb, BP operator təyin edilib, ARDNŞ-in payı 11%-dən 25%-ə qaldırılıb. Bu dəyişikliklə Azərbaycanın hasilatdakı birbaşa iştirakı 75%-ə çatıb.

PSA-ların hüquqi tənzimlənməsi və vergi rejimi yerli qanunlardan fərqlənir. Konstitusiya və referendumla qəbul edilmiş aktlardan başqa ziddiyyətli yerli qanunlara nisbətən üstünlük hüququna malikdirlər. Azərbaycan ARDNŞ-in PSA öhdəliklərinə zəmanət verir. PSA-lar aşağı dərəcədə ödəmə mənbəyində vergi, ƏDV azadlığı və sadələşdirilmiş hesabat təmin edir; əksər hallarda podratçılar mədən vergisindən azad olunur. Vergi Məcəlləsinə görə xam neft hasilatı üçün 26%, təbii qaz hasilatı üçün 20% vergi dərəcəsi tətbiq olunur.

Azərbaycan əsasən upstream seqmentində investisiya qəbul edib; midstream və downstream-in əksəriyyəti ARDNŞ vasitəsilə dövlət nəzarətindədir. Investisiyaların qorunması üçün ölkə UNCITRAL arbitraj konvensiyası, ICSID, Enerji Xartiyası və ikitərəfli investisiya, ikiqat vergitutmanın qarşısının alınması müqavilələrinə qoşulub.

2004-cü ildə Azərbaycan neftlə çirklənməyə hazırlıq, mübarizə və əməkdaşlıq haqqında Beynəlxalq Konvensiyanı, neftlə çirklənmədən zərərə görə mülki məsuliyyət (CLC) Konvensiyasını və 1976-cı il Protokolunu, 1992-ci il CLC Konvensiyasını təsdiq edib.

Neft və qaz üzrə hüquq və məsləhət xidmətlərimiz

• PSA, Hökümətlərarası Sazişlər (HGA), birgə əməliyyat, mühəndislik-tikinti, qazma və podratçı/subpodratçı xidmət müqavilələri üzrə hüquqi məsləhət
• Neft-qaz sənayesi üzrə vergi və gömrük xidmətləri, o cümlədən PSA rejimi
• Məşğulluq, immiqrasiya və PSA tətbiqi üzrə məsləhət
• Dövlət Miqrasiya Xidmətindən iş icazələrinin alınması; PSA və HGA üzrə şirkət və subpodratçıların təmsil olunması; operator və ARDNŞ icazələrinin koordinasiyası
• Podratçı və subpodratçılarla iri müqavilələrin danışıqlarında məsləhət və təmsilçilik
• PSA və HGA üzrə subpodratçıların vergi, gömrük, ticarət, uyğunluq və tənzimləmə məsələləri
• PSA rejimi çərçivəsində podratçı və subpodratçılara mühasibatlıq və əmək haqqı xidmətləri
• PSA üstünlüklərindən yararlanmaq üçün yerli müəssisələrin yaradılması
• Neft və qaz aktivlərinin alınması və yerləşdirilməsi üzrə məsləhət
• PSA çərçivəsində dəniz əməliyyatlarının strukturlaşdırılması üzrə xidmət təminatçılarına məsləhət
• Xarici podratçı və subpodratçılara vergi planlaşdırması və optimallaşdırma
• Neft-qaz sənayesində lisenziya və icazələrin alınması
• Hasilat, emal və nəqli üzrə ekoloji qaydalar və tənzimləmələr barədə məsləhət
• PSA protokollarına əsasən vergi orqanlarından 0% ƏDV sertifikatlarının alınması

HRTime Consulting MMC bu sahədəki təcrübə, suallar və ya xidmətlər barədə ətraflı məlumat üçün bizimlə əlaqə saxlamağınızı xahiş edir.